Nhạc Sĩ Phạm Duy
do Nhóm VHNT liên mạng thực hiện
Tháng January, 1996
VHNT : Xin nhạc sĩ Phạm Duy cho biết sơ qua về tiểu sử và quá trình sáng tác của ông.
PHạM DUY : Tôi là một người hát rong, trong suốt 50 năm qua, nuôi lý tưởng muốn dâng trọn đời mình cho dân tộc Việt Nam, có may mắn được đặt chân ở rất nhiều nơi trong và ngoài nước, nhất là có cơ hội được làm công việc điều hợp xã hội và con người bằng tiếng hát nhỏ nhoi của mình. Khởi sự từ những đoản khúc đơn điệu hợp với cảm quan của quần chúng trong nước, tôi tiến qua giai đoạn nhạc đa điệu từ khi xuất ngoại và có sự giúp đỡ của người con thứ Duy Cường.
VHNT : Nhạc sĩ Phạm Duy là nhạc sĩ VN đã đi qua nhiều giai đoạn nhất trong hành trình sáng tác của mình: ông đi từ ''Thanh Niên Ca'' của những ngày toàn quốc kháng chiến, qua ''Nhạc Tình giữa muà kháng chiến 45'', đến ''Dân Ca Phát Triển'', đến ''Tâm Ca'', ''Tâm Phẫn ca'', ''Du Ca'', đến ''Tình Ca Một Mình'', rồi ''Tình Ca Ðôi Lứa'', ''Thương Ca Chiến Trường'', ''Tâm Ca'', ''Tục Ca'', ''Nữ Ca'', ''Tị Nạn Ca'' và các ''Trường Ca''. Trong nhiều giai đoạn sáng tác như vậy từ những ngày đầu viết nhạc đến nay, nhạc sĩ có đặc biệt thích một giai đoạn nào nhất không? hay hỏi một cách khác, có một giai đoạn nào trong hành trình sáng tác làm nhạc sĩ Phạm Duy hài lòng hơn cả ? Nếu có, đó là giai đọan nào ? Loại nhạc nào là nhạc Phạm Duy tiêu biểu ?
PHạM DUY : Tôi thường bối rối khi bị phỏng vấn như trên. Thật ra, tôi thương tất cả các loại ca mà tôi đã soạn ra. Không có loại ca nào, trong giai đoạn nào mà không đáp ứng cảm quan của quần chúng VN trong giai đoạn đó. Chỉ có một điều cần nói là làm xong loại ca nào thì tôi quên nó ngay. Tới khi có cơ hội được nghe lại tôi thường thấy lòng mình rưng rưng như muốn khóc.
VHNT : Sự liên hệ giữa ông và Văn Cao cùng những nghệ sĩ cùng thời với ông hiện ở lại VN như thế nào ? Ông có phân chia ranh giới giữa quan niệm chính trị và nghệ thuật ?
PHạM DUY: Tôi rất không ưa chính trị và mỗi khi nhớ tới những bạn bè cũ, tôi thường nguyền rủa những kẻ làm chính trị, chúng nó là những con quỷ, con ma, chia rẽ đồng bào nói chung, chia rẽ các văn nghệ sĩ nói riêng. Giữa tôi và Văn Cao hay những bạn văn khác -- dù chúng tôi có thể không cùng một quan niệm sống -- chỉ có tình tương thân, tương ái. Không có cả sự đố kỵ về nghề nghiệp.
VHNT : Năm 1970, hình như ông bắt đầu dùng hoà âm lối Tây Phương để phổ vào nhạc mình, điển hình là bài ''Mùa Thu Chết'', lấy ý thơ Apollinaire, dùng những hợp âm lạ và phong phú ? Xin Phạm Duy cho biết sự ảnh hưởng nhạc Tây Phương với nhạc Phạm Duy thế nào ?
PHạM DUY : Nếu phải vẽ một biểu đồ của bất cứ một nhạc sĩ Việt Nam nào, mà sự nghiệp là một cái cây với nhiều cành hoa lá, thì cái rễ nào cũng phải là rút từ hai gốc = một gốc là văn hóa dân tộc, một gốc là văn hoá nhân loại. Trong trường hợp tôi, gốc dân tộc gíúp tôi soạn ra muôn nghìn nét nhạc ngũ cung Việt Nam, gốc nhân loại tức là âm nhạc Âu Tây giúp tôi tiếp thu môn hoà âm, hoà điệu là kỹ thuật mà nhạc cổ truyền Việt Nam không có... Lúc tôi soạn MÙA THU CHẾT, nhạc rock Hoa Kỳ giúp tôi đặt accords tối tân hơn lúc trước. Nghe MƯỜI BÀI ÐạO CA mà coi, lúc đó đã manh nha sự chuyển hướng về mầu sắc trong nhạc Phạm Duy.
VHNT : Nhắc đến Phạm Duy mà không nhắc đến Thái Thanh là một điều thiếu xót. Phải chăng nhạc ông chỉ được thăng hoa bởi giọng ca Thái Thanh hoặc ngược lại, giống như trường hợp Trịnh Công Sơn và Khánh Ly ?
PHạM DUY : Thái Thanh là người đem nhac Phạm Duy tới chỗ tuyệt vời. Sau nàng, Duy Quang, Thái Hiền là những người con có bổn phận nâng đỡ nhạc bố một cách tận tụy. Nhiều ca sĩ khác cũng đóng góp vào việc đẩy nhạc Phạm Duy lên cao. Tôi biết ơn tất cả...
VHNT : Tổ Khúc Bầy Chim Bỏ Xứ (hoà âm Duy Cường, giọng hát : Vũ Anh và Kim Tước) của ông rất buồn và mệt nhọc, phải chăng đó là tâm trạng xa xứ của ông?
PHạM DUY Tôi bỏ 15 năm để soạn ra bài BẦY CHIM BỎ XỨ. Làm sao mà không mệt nhọc hở ông bà ? ? ? Phải thổ huyết ra, phải cấu cổ chết, ông bà bảo là buồn thì đúng là buồn thấy mồ ! ! ! Tuy nhiên cho moa được tâm sự = Phần đầu của tổ khúc là cơn ác mộng, phần sau của nó là giấc mơ hồng, giấc mơ đàn chim ở trong và ngoài nước có thể cùng nhau làm lại mùa Xuân VN trên quê hương yêu quý.
VHNT : Những kỷ niệm nào đáng nhớ nhất trong đời nghệ sỹ của ông?
PHạM DUY : Tôi có quá nhiều kỷ niệm nên không thể nói hết ra đây hôm nay. Thôi để mời mọi người đọc HỒI KÝ vậy.
VHNT : Xin nhạc sĩ Phạm Duy cho biết thời gian biểu một ngày làm việc của ông hiện nay ?
PHạM DUY : Tôi không có lịch làm việc nhất dịnh. Có khá nhiều ngày chỉ nằm coi Tivi. Có ngày làm việc từ sáng tới đêm, quên ăn quên ngủ. Nhưng ngày nào cũng đi tập thể dục vào 5 giờ 30 sáng. Bởi vì tôi muốn sống khoẻ mạnh để sẽ có ngày trở về quê hương, không cần chống gậy hay ai dắt đi...
VHNT : Những năm gần đây, người ta thấy có rất nhiều ''Boxed Sets'' nhạc được tung ra. Những boxed sets này trung bình có từ 3 CDs đến 6 CDs, khoảng 60-120 bài hát của một ca sĩ, group/band nào đó đã thành danh. Trong tương lai, nhạc sĩ PD có dự định ra một album tương tự, một ''hộp nhạc PD'' hay, nếu ít hơn, một ''Phạm Duy Anthology'' ? Ra CDs dưới dạng boxed set hay anthology này chắc chắn sẽ giúp thính giả , những nhà nghiên cứu nhạc VN , hay những kẻ hậu sinh muốn nghe một lần tất cả những nhạc phẩm tiêu biểu của PD. Về số lượng và chất lượng, chắc chắn nhạc PD có dư để ra 5 ''deluxe sets'' ...
PHạM DUY : Tôi là người Việt Nam đầu tiên tung ra những Compact Disc single hay double. Hiện nay, tôi có 10 selections gồm khoảng 100 ca khúc, ai là người muốn mua MASTER thì tôi sẵn sàng bán ngay để có vốn làm thêm 10 hay 20 selections khác.
VHNT : Những dự định tương lai của ông trong việc phát triển những công trình sáng tác của ông trên mạng internet, bằng phương tiện multimedia như video, soundclips... Về chương trình truyền bá hành trình nhạc Phạm Duy cho quần chúng, ông sẽ truyền bá bằng cách nào, và ông có nhắm tới một nhóm đặc biệt nào khi ông có ý định truyền lại nguồn tài liệu quí giá và phong phú đó ?
PHạM DUY : Tôi rất khổ tâm vì đáng lẽ ra phải có một tổ chức tư nhân hay chính quyền đứng ra làm công việc bảo tồn (conservatoire = conserver) mọi di sản văn nghệ văn hoá trong đó có nhạc của tôi. Hiện nay, tôi đang chắp tay khấn Trời, khấn Phật cho gặp một người hay một nhóm người để giúp tôi phổ biến bằng mọi hình thức chút gia tài văn nghệ -- tôi nghĩ rằng -- có thể phản ảnh trung thực lịch sử VN trong nửa thế kỷ qua. Lẹ lên, đừng đợi tôi xuống lỗ rồi mới tới, hỡi các nhà Mạnh Thường Quân.
VHNT : Nhạc sĩ có lời nhắn đặc biệt nào với thế hệ trẻ Việt Nam hải ngoại hay nội địa ?
PHạM DUY : Tôi mong mỏi tuổi trẻ ở trong hay ngoài nước giữ được tiếng hát VN mà thế hệ tôi, tiếp tục sứ mệnh của những ca nhân thời trước, đã luôn luôn làm đẹp cho quê hương, đất nước, con người và xã hội, dù đã phải chịu biết bao nhiêu khốn khó, tủi nhục để cất lên tiếng hát giống nòi. Ai ở trên đời mà chẳng muốn được người đời nhớ mãi ? Chúng tôi còn sống được là nhờ ở các em đó.
VHNT : Xin cám ơn nhạc sĩ Phạm Duy đã trả lời những câu hỏi của nhóm Văn Học Nghệ Thuật liên mạng.