Phạm Thiên Thư

Saigon 1971. Tôi gặp Phạm Thiên Thư (*) vào lúc tôi đang soạn những bài ca cho tình yêu và tuổi học trò như Trả Lại Em Yêu, Con Ðường Tình Ta Ði... Tôi được vị tu sĩ vừa cởi áo nâu sồng đưa cho một bài thơ cũng nằm trong đề tài này để phổ nhạc, chỉ khác có một điểm là cô bé trong bài thơ không mang những cái tên diễm lệ như Tuyết Nhung hay Dạ Thảo, mà mang một cái tên rất bình dị là Ngọ, Hoàng Thị Ngọ. Tôi dùng một âm giai ngũ cung và một thể nhạc kể truyện để đưa ra tình khúc rất bụi đỏ đường mơ này:
NGÀY XƯA HOÀNG THỊ
(Thơ Phạm Thiên Thư - Phạm Duy phổ nhạc)
Em tan trường về, đường mưa nho nhỏ
Em tan trường về, đường mưa nho nhỏ
Ôm nghiêng tập vở, tóc dài tà áo vờn bay...
Em đi dịu dàng, bờ vai em nhỏ
Chim non lề đường nằm im giấu mỏ
Anh theo Ngọ về, gót giầy lặng lẽ đường quê...
Em tan trường về, anh theo Ngọ về
Chân anh nặng nề, lòng anh nức nở
Mai vào lớp học, anh còn ngẩn ngơ, ngẩn ngơ...
Em tan trường về, mưa bay mờ mờ
Anh trao vội vàng, chùm hoa mới nở
Ép vào cuối vở muôn thuở còn thương, còn thương
Em tan trường về, anh theo Ngọ về
Em tan trường về, anh theo Ngọ về
Môi em mỉm cười mang mang sầu đời tình ơi
Bao nhiêu là ngày theo nhau đường dài
Trưa trưa chiều chiều, Thu Ðông chẳng nhiều
Xuân qua rồi thì chia tay phượng nở sang Hè.

Rồi ngày qua đi, qua đi, qua đi...

Như phai nhạt mờ đường xanh nho nhỏ
Như phai nhạt mờ đường xanh nho nhỏ
Hôm nay tình cờ đi lại đuờng xưa, đường xưa
Cây xưa còn gầy nằm phơi dáng đỏ
Áo em ngày nọ phai nhạt mấy mầu
Âm vang thuở nào bước nhỏ tìm nhau, tìm nhau.
Xưa tan trường về anh theo Ngọ về
Nay trên đường này đời như sóng nổi
Xóa bỏ vết người chân người tìm nhau, tìm nhau
Ôi con đường về, ôi con đường về
Bông hoa còn đẹp lòng sao thấm mệt
Ngắt vội hoa này nhớ người tình xưa, thuở xưa
Xưa tan trường về anh theo Ngọ về
Xưa tan trường về anh theo Ngọ về
Ðôi chân mịt mù theo nhau bụi đỏ đường mơ
Xưa theo Ngọ về mái tóc Ngọ dài
Hôm nay đường này cây cao hàng gầy
Ði quanh tìm hoài, ai mang bụi đỏ đi rồi?
Ai mang bụi đỏ đi rồi, ai mang bụi đỏ đi rồi?

Từ đó, tôi luôn luôn tìm đọc thơ của Phạm Thiên Thư như tập thơ Ðưa Em Tìm Ðộng Hoa Vàng hay bài thơ Gọi Em Là Ðóa Hoa Sầu... để phổ thành những bài hát thanh cao nhất của thời đại. Ðối với tôi lúc đó, hình ảnh Thiền, chùa, động hoa vàng thật là mát mẻ và rất cần thiết. Bài Ðưa Em Tìm Ðộng Hoa Vàng được rút ra từ mấy trăm câu thơ của thi sĩ, và ta chỉ cần có ba đoạn ca là nói lên hết được cái cảnh ngày xưa, có kẻ từ quan, lên non tìm động hoa vàng... Ðể làm gì? Không phải chỉ để nhớ nhau mà chính ra là để ẩn náu vậy. Lúc đó tôi tự coi mình cũng là một kẻ từ quan tìm được một nơi ẩn náu là cõi thơ Phạm Thiên Thư.
ÐƯA EM TÌM ÐỘNG HOA VÀNG
(Thơ Phạm Thiên Thư - Phạm Duy phổ nhạc)
Rằng xưa có gã từ quan
Lên non tìm động hoa vàng nhớ nhau
Thôi thì thôi đừng ngại mưa mau
Ðưa nhau ra tới bên cầu nước suôi
Sông này đây chảy một dòng thôi
Mây đầu sông thẫm tóc người cuối sông
Nhớ xưa em chửa theo chồng
Mùa Xuân may áo áo hồng đào rơi
Mùa Thu em mặc áo da trời
Sang Ðông lại khoác lên người áo hoa.

Rằng xưa có gã từ quan
Lên non tìm động hoa vàng nhớ nhau
Thôi thì em chẳng còn yêu tôi
Leo lên cành bưởi khóc người rưng rưng
Thôi thì thôi, mộ người tà dương
Thôi thì thôi nhé, đoạn trường thế thôi
Nhớ xưa em rủ tóc thề
Nhìn trăng sao nỡ để lời thề bay
Ðợi nhau tàn cuộc hoa này
Ðành như cánh bướm đồi Tây lững lờ.

Rằng xưa có gã từ quan
Lên non tìm động hoa vàng ngủ say
Thôi thì thôi để mặc mây trôi
Ôm trăng đánh giấc bên đồi dạ lan
Thôi thì thôi, chỉ là phù vân
Thôi thì thôi nhé, có ngần ấy thôi
Chim ơi chết dưới cội hoa
Tiếng kêu rơi rụng giữa giang hà
Mai ta chết dưới cội đào
Khóc ta xin nhỏ lệ vào thiên thu.


GỌI EM LÀ ÐOÁ HOA SẦU
(theo thơ Phạm Thiên Thư - Phạm Duy phổ nhạc)
Ngày xưa áo nhuộm hoàng hôn
Áo nhuộm hoàng hôn, áo nhuộm hoàng hôn
Dáng ai cắp rổ, cắp rổ lên cồn
Lên cồn hái dâu (ư...) vàng
Tiếng nàng hát vọng đôi câu
Hát vọng đôi câu, hát vọng đôi câu
Dừng tay viết mướn, ối a lòng sầu
Lòng sầu vẩn vơ, vẩn vơ sầu.
Lều tranh còn ủ trong mơ
Còn ủ trong mơ, còn ủ trong mơ
Mối tình là một bài thơ vô đề
Ẩn Lan ơi ! Ơi mái tóc thề
Ẩn Lan ơi ! Ơi mái tóc thề
Mùa Xuân nay làn gió có về, vỗ về hương xưa
Ðêm nao học dưới trăng mờ, dòng chữ hững hờ...

Thoảng nghe tiếng hài của em
Tiếng hài của em, tiếng hài của em
Như sương lắng động, lắng động trên thềm
Trên thềm ngõ sau, ngõ sau (ư...) nhà
Em cười đem lại cho nhau
Ðem lại cho nhau, đem lại cho nhau
Sợi tơ mớ tóc ối a buộc vào
Buộc vào với hoa, với hoa ngâu vàng
Ngủ quên trên sách mơ màng,
Tập sách thơm ngoan, áp má mê man
Gió lùa tỉnh dậy mùi lan chập chờn
Ẩn Lan ơi, em dỗi em hờn
Ẩn Lan ơi, em dỗi em hờn
Ẩn Lan ơi, như những cơn buồn, nỗi buồn thơm lâu
Em ơi ! Gọi em là đóa hoa sầu...
Là đóa hoa sầu...


Khi thi sĩ đưa thêm thơ cho tôi phổ nhạc thì tôi chọn bài Em Lễ Chùa Này vì cả hai chúng tôi đều muốn quay về xưng tụng những gì thuộc về văn minh Việt Nam, như ngôi chùa cổ ở miền Bắc là nơi, lúc còn nhỏ, tôi thấy những đôi tình nhân thường hẹn nhau tới tự tình.
EM LỄ CHÙA NÀY
(Theo thơ Phạm Thiên Thư - Phạm Duy phổ nhạc)
Ðầu mùa Xuân cùng em đi lễ
Lễ chùa này vườn nắng tung bay
Và ngàn lau vàng mầu khép nép
Bãi sông bay một con bướm đẹp.
Mùa Hạ qua cùng em đi lễ
Trái mơ ngon đồi gió mơn man
Từ lò hương làn trầm nghi ngút
Khói hương thơm bờ tóc em vờn.

Rồi mùa Thu cùng em đi lễ
Có con chim đậu dưới gác chuông
Hoà lời ca vào làn sương sớm
Gió heo may rụng hết lá vàng.
Vào mùa Ðông cùng em đi lễ
Lễ chùa này một thoáng mưa bay
Và ngoài sân vài cành khô gẫy
Gió lung lay một cánh lan gầy.

Tàn mùa Ðông vào chùa bỡ ngỡ
Tiễn đưa em trong áo quan này
Từng cội hoa trầm lặng thương nhớ
Tóc em xưa tơ óng như mây
Vườn chùa đây vào nằm trong đất
Nép bên hoa đây những hoa vàng
Vườn đào thơm chập chờn cánh bướm
Bướm quơ râu ngơ ngác bay ngang.

Mộ của em mộ vừa mới lấp
Có con chim nào hót trên cây
Lời của chim chìm vào tiếng suối
Suối xanh lơ buồn khóc ai hoài.
Rồi từ đây vườn chùa thanh vắng
Ðến thăm em ngày tháng qua mau.
Một nụ mai vừa nở trong nắng
Hỡi em ơi ! Mây đã qua cầu
Hỡi em ơi ! Mây đã qua cầu...

Trước khi Phạm Thiên Thư được mọi người biết tới qua những bài thơ do tôi phổ nhạc như NGÀY XƯA HOÀNG THỊ, ÐƯA EM TÌM ÐỘNG HOA VÀNG... và nhất là qua tập trường thi ÐOẠN TRƯỜNG VÔ THANH... thì dưới bút hiệu Thái Phương Thư, thi sĩ đã có một bài thơ đăng trên báo nhan đề HUYỀN THỌAI TRÊN MỘT VÙNG BIỂN nói về người thủy thủ, nàng vũ nữ, thành phố biển, hầm rượu tối, tiếng kèn đồng... Tôi bèn phổ nhạc với một không khí rất siêu thực:
HUYỀN THOẠI TRÊN MỘT VÙNG BIỂN
(Theo thơ Phạm Thiên Thư - Phạm Duy phổ nhạc)
Huyền thoại nào em mang mang trong lòng?
Như tên một loài cỏ vàng bên sông
Một vì sao đêm đi về bí mật
Sống lang thang trên vùng không trung.
Người thủy thủ buồn đứng nhìn nước biếc
Nhớ tên người tình thành phố trên bờ.
Nửa đêm mất hút trong vùng biển vắng
Một chùm sao rơi trên cành san hô.

Mỗi đêm mỗi đêm trên bờ biển xanh
Một người vũ nữ ngồi chờ trăng lên
Tiếng gió thì thào, tiếng sóng nghẹn ngào
Vì sao cô đơn trên vùng trời quen
Một vùng nước xanh, một vòng hoa tang
Trên cây sương mù một vùng trăng vàng
Một người vũ nữ và một cái chết
Cành thập tự đen trên đồi cát hoang

Huyền thoại nào trên một vùng biển cả
Câu chuyện bắt đầu giữa hai người tình
Kể lại mơ hồ giữa vài ly rượu
Tiếng hát nào buồn mỗi đêm mỗi đêm.
Huyền thoại nào trên một vùng biển cả
Câu chuyện bắt đầu giữa hai người tình
Kể lại mơ hồ trong hầm rượu tối
Trên khuy kèn đồng mỗi đêm mỗi đêm...

Tóm tắt lại, khi tôi gặp thi sĩ Phạm Thiên Thư (cựu tu sĩ, pháp danh Tuệ Không) vào năm 1971 là tôi như thoát xác, vượt ra khỏi những đắng cay, chán chường và bế tắc của tâm ca, tâm phẫn ca, vỉa hè ca... Tôi muốn tạm bỏ việc xưng tụng cái nhất thời để tìm về cái muôn đời, nghĩa là tạm bỏ việc soạn nhạc nhân hòa để soạn nhạc nhiên hoà, tạm bỏ soạn nhạc tình cảm, xã hội để soạn nhạc tâm linh.

Tôi khởi sự soạn ÐẠO CA. Tạm xa lánh NHẠC ÐỜI, tôi nghĩ rằng tôi có thể đi được vào NHẠC ÐẠO với một tu sĩ mà cái uyên thâm về đạo giáo chắc chắn phải hơn tôi rất xa. Nếu muốn, xin mời bạn trở lại PHẠM DUY TỔNG QUÁT để coi mục ÐẠO CA.
----------------------------------------------------------------
(*) Thi sĩ gọi sự gặp gỡ này là của một ngọn núi và một đám mây...

Các Thi Sĩ Thời Tiền Chiến
Cung Trầm Tưởng
Nguyễn Tất Nhiên
Các Thi Sĩ Khác
Trang Thơ Phổ Nhạc

Viết Về Nghệ Thuật Phổ Thơ Vào Nhạc
Phạm Quang Tuấn
Nguyên Sa
Ðoàn Xuân Kiên


Trở Về Phạm Duy Tổng Quát