|
Tại Tokyo
|
THƯ ĐÔNG KINH Tháng 6/98
13 NĂM THÀNH LẬP MEKONG CENTER
VĂN NGHỆ GIAO LƯU VIỆT-NHẬT
Nhạc Sĩ Phạm Duy đến Nhật lần thứ 8 này (lần thứ 5 từ sau 75) để giới thiệu CD Minh Họa Truyện Kiều (lưu lại từ 10-18/5/98). Ông say sưa nói tiếng Việt giới thiệu tổng quát rồi đi vào từng bài hát với sự thông dịch và giọng nói ngọt ngào bằng tiếng Nhật của bà giáo sư quốc ngữ Matsuzawa làm cho cả người Việt và Nhật tận hưởng được tất cả cái hay và cái đẹp của từng bài trong số 12 bài thuộc phần 1. Sự phong phú của nhạc cụ, hòa âm khéo léo của Duy Cường và toàn những giọng ca vàng như: Ái Vân, Duy Quang, Thái Hiền, Thái Thảo, Tuấn Ngọc, Thanh Ngoan đã thu hút sự chú ý của mọi người tham dự suốt 1 giờ đồng hồ.
Tiếp đến là đội trống Yashio với sự hướng dẫn của bà Hashiguchi, 15 em trai gái bậc tiểu
và trung học đã đánh liên tiếp 3 bài trống. Những âm vang hùng tráng, lúc khoan thai, lúc
dồn dập, được mọi người tham dự tán thưởng nhiệt liệt. Trong thời gian qua, khuynh hướng
chơi trống của người Việt ở hải ngoại cũng gia tăng, nhưng hầu hết chỉ là trống múa lân để
giúp vui.Tiến sĩ điện tử Đặng Lương Mô qua Nhật từ năm 1957, Giáo Sư đại học Hosei đã nói về việc phiên dịch Bích Câu Kỳ Ngộ. Cũng là một tác phẩm Hán-Nôm, ngắn hơn Kim Vân Kiều, ít được để ý hơn nhưng thuần túy Việt Nam. Giáo Sư đã khổ công tìm kiếm tài liệu phiên dịch tác phẩm này mà không thấy, nên bản dịch tiếng Nhật có lẽ là bản đầu tiên. Vì không tìm đâu ra tài liệu tham khảo, nên đó là khó khăn rất lớn mà Giáo Sư gặp phải khi phiên dịch.
Cuối cùng, Giáo Sư dương cầm Mitani On đã dạo đàn, giới thiệu phần mở đầu của nhạc kịch Bích Câu Kỳ Ngộ. Vợ ông là Reiko giới thiệu và hát bằng tiếng Nhật, trong khi đó, cô Phi Vân đàn tranh và hát bằng tiếng Việt. Tiếng đàn tranh của Phi Vân óng ả, thanh thoát đã thu hút sự say mê theo dõi của mọi người.
Buổi văn nghệ giao lưu văn hóa Việt-Nhật hiếm có, lại cùng lúc giới thiệu hai kiệt tác của Việt Nam là Kim Vân Kiều và Bích Câu Kỳ Ngộ là một sinh hoạt có ý nghĩa. Một nữ cựu sinh viên du học từ năm 1970 là chị Nhung làm việc ở đài NHK đã nói: "Thật lòng cám ơn ban tổ chức vì đã cho tôi cơ hội thưởng thức qúy báu này. Sinh hoạt văn nghệ này như một cơn mưa rào đổ xuống trong lúc nắng hạ". Ký giả Hayasaki thì cho là "tuyệt vời" và ký giả Inomata cho là "Hay vượt ngoài dự tưởng, khiến ông rất quan tâm. Buổi trình diễn rất tốt".
HÀN HUYÊN VỚI NHẠC SĨ PHẠM DUY
Mỗi lần Nhạc Sĩ Phạm Duy tới đâu đều giới thiệu tác phẩm mới, nhưng hiếm khi
có dịp hàn huyên tâm sự thoải mái như lần này, từ lúc 4:30-7:00 giờ chiều ngày Chủ Nhật
17/5 tại Câu Lạc Bộ Giao Lưu Văn Hóa Nhật-Việt với một số thân hữu người Việt và
Nhật.
Dịp này nhạc sĩ đã giới thiệu một phần CD Trường Ca Hàn Mặc Tử và cũng đã
thu hút người nghe như với Kim Vân Kiều và sau đó là phần hàn huyên, ông đã trả lời
thỏa đáng nhiều câu hỏi của thính giả. Ông cũng nói về ước mơ hồi hương nhưng chưa
thể thực hiện trong lúc này... Tại cả hai buổi sinh hoạt, thính giả đã ủng hộ mua đĩa
CD khá nồng nhiệt.
Trong phần tường trình hàng tháng cho đài SBS ở Úc ngày 18/5 chúng tôi đã nói về
buổi Văn Nghệ Giao Lưu Văn Hóa Việt-Nhật và anh Vũ Nhuận nhân đó đã phỏng vấn
nhạc sĩ Phạm Duy. Trong tương lai gần, nhạc sĩ cũng sẽ đi Úc để giới thiệu Minh Họa
Truyện Kiều... với công đồng ở đây. Đêm 25 rạng 26/5, chúng tôi cũng trực tiếp tường
trình cho đài Little Saigon ở Hoa Kỳ...
Ngày 19/5, đài SBS ở Úc, qua chị Ngọc Hân cho hay, đang dự tính thực hiện một chương
trình đặc biệt giới thiệu gần 60 năm âm nhạc của nhạc sĩ Phạm Duy, để vinh danh ông
về những giai điệu âm thanh tuyệt vời đã để lại cho dân tộc Việt Nam.
DƯ LUẬN SAU KHI NGHE MINH HỌA TRUY�N KI‹U:
Anh Đỗ Thông Minh, chào anh.
Tôi là Hayasaki. Cảm ơn anh đã thật là khổ công trong ngày hôm qua. Đồng thời cảm ơn anh đã giúp tôi phỏng vấn nhạc sĩ Phạm Duy. Tôi được biết tên nhạc sĩ Phạm Duy từ 5 năm trước. Luôn luôn muốn được phỏng vấn nên lần này được như ý, thật là cảm kích. Âm nhạc của nhạc sĩ Phạm Duy thật vô cùng bao la. Từ từ tôi nghe CD nhạc Phạm Duy, định sẽ dành đầy đủ thì giờ để viết bản thảo ký sự. Xin hãy chỉ dẫn mọi việc cho tôi. Xin cho gởi lời hỏi thăm nhạc sĩ Phạm Duy. Hẹn gặp lại.
Satoshi Hayasaki
Hôm qua được mời đi nghe nhạc, thật là một ngày may mắn. Xin thành thật cảm ơn. Tôi không có khả năng nhiều, nhưng được tiếp tay phụ giúp anh là một kinh nghiệm rất vui. 3 tháng trước, tôi đã được anh Minh giới thiệu về nhạc sĩ Phạm Duy và CD Minh Họa Truyện Kiều vì vậy lần này càng thích thú hơn. Các ca khúc khác cũng rất thích. Nhưng với nhạc sĩ đang được tôn kính như nhạc sĩ Phạm Duy, khi ông trình diễn thực tế tôi thấy thật là kích động. Những lời nói của nhà nghệ thuật tài ba này sẽ mãi mãi là "lương thực" của tôi. Thành thật cám ơn nhiều. Xin gởi lời thăm mọi người. Từ tận đáy lòng, xin chúc mừng Mekong Center kỷ niệm 13 năm. Xin thất lễ.
Hiyoshi Akihiko
của Nhạc Sĩ Phạm Duy
Phạm Duy
Sau khi trở về USA, tôi nhận được bài báo của anh Satoshi Hayasaki đăng trên báo LATINA phát hành tại Tokyo :
Phạm Duy Thể Nghiệm
Lịch Sử Âm Nhạc Việt Nam
Bản dịch của Đỗ Thông Minh
Bìa báo '' Âm Nhạc Thế Giới Thời Nay ''
QUÁ KHỨ 200 NĂM VÀ HIỆN TẠI
Hai nhà âm nhạc được biết đến ở Nhật là tay dương cầm cổ điển Đặng Thái Sơn, rồi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, nhưng Phạm Duy là người đã hoạt động sáng tác đầy năng lực suốt khoảng nửa thế kỷ, nên đúng như văn tự, đó là một đại nhân của âm nhạc Việt Nam. Nếu trở lại những bước đi đó, âm nhạc Việt Nam qua sự tiếp xúc với âm nhạc Pháp hồi đầu thế kỷ đã phát triển thành thể điệu riêng, bao hàm toàn thể thanh nhạc (tân nhạc).
Ông Phạm Duy sinh năm 1921, tại Hà Nội, cùng thời với Văn Cao là người đá sáng tác ra quốc ca Việt Nam hiện nay. Sau khi học ở các trường Mỹ Thuật và Kỹ Nghệ ở Hà Nội, năm 1943 ông gia nhập đoàn hát lưu động Đức Huy. Khởi đầu nghiệp âm nhạc với tính cách là ca sĩ, đi trình diễn khắp đất nước Việt Nam. Từ năm 1945 đến 52, tham gia bộ đội văn nghệ kháng chiến chống Pháp, lại vừa đi khắp nơi vừa sáng tác một số bài anh hùng ca, sống cuộc đời ca hát. Sau đó, ông chia tay chủ nghĩa công sản rồi du học Pháp, học nhạc cổ điển tại đại học.
Năm 1954, sau khi Việt Nam bị chia đôi theo hiệp định Geneve, ông đã chọn miền Nam. Giọt Mưa Trên Lá là bản nhạc khởi đầu của một số bài phản chiến và tình ca do ông sáng tác, tiếng tăm của ông trở thành bất hủ.
Như Khánh Ly là ca sĩ có tính cách truyền thuyết khi hát nhạc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, thì ca sĩ Thái Thanh là ca sĩ có tính cách truyền thuyết khi hát nhạc của nhạc sĩ Phạm Duy. Cũng nói thêm là ca sĩ Thái Thanh đầu năm nay vừa tổ chức trình diễn một mình để làm vui lòng những người ái mộ cũ của bà tại San Francisco, Hoa Kỳ. Tháng 4/1975, sau khi Sài Gòn thất thủ, ông đã qua Hoa Kỳ, sau khi đi lưu diễn khắp Hoa Kỳ, ông đã định cư tại thành phố Midway, quận Orange, Nam Cali.
Ông Phạm Duy kết hôn với chị của Thái Thanh là Thái Hằng, có năm người con là Duy Quang, Duy Cường, Duy Minh, Thái Hiền và Thái Thảo. Người nào cũng là nhạc sĩ hay ca sĩ thành một gia đình hoạt động âm nhạc trứ danh. Còn con gái của Thái Thanh là Ý Lan trở thành một trong những ca sĩ hàng đầu ở hải ngoại đại diện của thập niên 90 và cũng rất được người Việt trong nước ái mộ.
ĐÁP : Nguyên thủy nhạc Việt Nam được hình thành từ yếu tố nhạc Việt Nam và cộng với hai yếu tố văn hóa lớn là nhạc Trung Hoa, Hindi (Ấn Độ). Rồi Pháp vào. Thập niên 1930, nhạc Tây Phương đã thu hút con tim của giới trẻ Việt Nam nên đã xuất hiện những người tiền phong dùng tất cả âm giai Tây Phương để sáng tác nhạc Việt Nam mới như nhạc sĩ Nguyễn Văn Tuyên. Tóm lại, tân nhạc Việt Nam đã dung hợp nhạc ngũ cung trước đó và nhạc Tây Phương sinh ra tân nhạc tức thanh nhạc. Thêm nữa, từ năm 1940 tới 54, các nhạc sĩ ưu tú cho ra đời nhiều ca khúc, đó là những thiên anh hùng ca đầu tiên. Như Lưu Hữu Phước, Văn Cao, Hoàng Qúy v.v... Tôi có mặt trong đám tiên phong đó.
Hỏi : Đó gọi là nhạc tiền chiến phải không ?
ĐÁP : À. Đương thời, có hai khuynh hướng âm nhạc. Một là nhạc tình và một là nhạc hùng để cổ võ lòng người. Vì đó là thời kỳ chiến tranh, cách mạng. Nên các nhạc sĩ đã chọn tình ca hay anh hùng ca. Nhạc tình này gọi là nhạc tiến chiến. Năm 1954, sau khi Việt Nam bị chia đôi nam-bắc bởi hiệp đinh Genève, miền bắc nghị là âm nhạc kích động lòng người nên tiếp tục loại anh hùng ca.
Hỏi : Đó gọi là nhạc cách mạng ?
ĐÁP : Đúng vậy. Cách mạng là đấu tranh đổi mới. Mặt khác, ở miền Nam đã phát triển nhạc tình. Một cách đơn giản là không chỉ dũng khí mà còn suy nghĩ về thân phận con người trong trạng huống đó. Thí dụ, thử nghe ca khúc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Ca khúc của ông ta không phải là anh hùng ca. Mà rất nặng về suy tư, những ca khúc mang ý nghĩa sâu lắng. Không phải mình ông ta mà nhiều nhạc sĩ khác cũng đã hoạt động... Nhưng sau năm 1975, âm nhạc không còn dùng cổ võ lòng người, những ca khúc mang đầy tính chất chiếu rọi sâu vào con người cũng không còn. Có chăng là nhạc thương mại. Thật là đáng buồn.
Hỏi : Thế nhưng, năm 1945, quân đội Nhật Bản đã chiếm đóng Việt Nam, đương thời có bị ảnh hưởng nhạc Nhật không ?
ĐÁP : À. Đương thời, nhạc Nhật cũng thịnh hành chứ. Âm vực gọi là D, E, F, A, Bb của bài hát Nhật không có trong nhạc Việt nên đã đem lại các âm thanh rất mới. Có bài hát tôi thích. (Tới đây, đột nhiên ông hát bài Yama no sabishii mizuumi ni...<) Ha ha ha ha. Đó là bài Kohan no yado. Đương thời tôi 24 tuổi nhưng nhớ rất rõ (cười). Thực tế, có một số nhạc sĩ Việt Nam đã dùng âm vực này để sáng tác.
HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC :
Minh Họa Kiều
ĐÁP : Nếu thích nhạc của tôi, nên nắm vững lấy ba loại chính là Nhạc Quê Hương Dân Tộc, Nhạc Tình, Nhạc Tâm Linh. Nếu chỉ một loại nhạc thôi thì không thể nói về tôi - Việt Nam có nhiều nhạc sĩ nổi tiếng, Trịnh Công Sơn là những người như vậy. Có Cung Tiến. Nhưng họ chỉ sáng tác một loại nhạc. Tôi viết đủ mọi loại nhạc. Thế nhưng ở Việt Nam, những vết tích của tôi đang bị xóa đi.
Hỏi : Như tổ khúc Con Đường Cái Quan đã chứng tỏ có thể đưa yếu tố nhạc Việt Nam truyền thống vào nhạc giao hưởng phong cách Tây Phương, đó là kinh nghiệm to lớn mà ông đã đi thăm khắp đất nước Việt Nam ?
ĐÁP : Khi mới bắt đầu viết nhạc, tôi đã sáng tác nhiều ca khúc mang âm điệu dân ca (folk song). Tôi không chỉ yêu dân ca mà để tâm cả vào việc nghiên cứu ngôn ngữ âm nhạc đó. Việc nắm lấy bản chất là điều trọng yếu. Dân ca nào cũng vậy, nếu nghe âm điệu là biết ngay loại dân ca nào. Dân ca đó dùng loại ngũ cung nào, nếu không tìm hiểu thì không thể biết được. Tôi đã ghi băng, thu thập hầu hết nhạc dân ca. Có thể nói là nhà nghiên cứu có tính cách nhân loại học. Đồng thời, âm nhạc của tôi cũng có rất nhiều yếu tố Tây Phương. Thực tế, năm 1954, tôi đã du học nhạc ở Pháp.
Hỏi : Về mặt tình ca, ông đã được biết đến nhiều qua thể loại này. ĐÁP : Hiện tại, là những ca khúc mọi người yêu thích. Xuyên qua ca sĩ lừng danh là em dâu tôi tức Thái Thanh. Bà ta đã hát nhạc của tôi từ năm 1952, hầu như hết mọi ca khúc của tôi.
Hỏi : Sau đó, ông đã sáng tác các đại tổ khúc Con Đường Cái Quan, Mẹ Việt Nam, Bầy Chim Bỏ Xứ. Mới đây, tôi đã được nghe đại tác phẩm phổ thơ cổ điển Việt Nam là Kim Vân Kiều.
ĐÁP : À. Có thể nói đó là tác phẩm tập đại thành hoạt động sáng tác âm nhạc của tôi. Kim Vân Kiều là cổ thi kiệt tác của Việt Nam, tác giả là Nguyễn Du, chỉ dùng thơ lục bát (6 và 8 câu) mà diễn tả trọn vẹn được tình cảnh và tâm tình. Biểu hiện thế giới ấy bằng âm diệu nào đây ? Đã viết xong bản tổng phổ (score) rồi, nhưng vì không có đủ tài chính cho việc sản xuất nên mới chỉ thâu băng và phát hành đĩa thứ nhất gồm phần mở đầu và phần một trong một bộ bốn đĩa. Con trai tôi là Duy Cường mất gần hai năm đi về giữa Hoa Kỳ và Việt Nam để thu thập mẫu âm các nhạc cụ dân tộc Việt nam như đàn kìm, đàn bầu, trống, phách... Phần ngâm vịnh thơ cũng nhờ một ca sĩ ở Hà Nội ngâm. Rồi Ái Vân, Thái Hiền, Thái Thảo, Duy Quang (tất cả đều là những ca sĩ lừng danh ở Hoa Kỳ) hát. Khúc giao hưởng từ nhạc khí hiện đại gồm ngâm vịnh truyền thống Việt Nam và ca hát hiện đại, rồi âm nhạc truyền thống Việt Nam và nhờ sự hỗ trợ của máy điện toán. Âm nhạc Việt Nam đơn điệu, nhưng tác phẩm này sáng tạo ra hình thức đa điệu. (Phỏng vấn tại Mekong Center, Oi-machi, Tokyo, ngày 16/5/98).
Đúng là lịch sử ở con người với nửa cuộc đời đi khắp mặt đất đáng kinh ngạc. Với tính cách là giáo sư âm nhạc Viện Quốc Gia Âm Nhạc Nam Việt Nam, đã nghiên cứu tường tận âm nhạc Việt Nam, với bất cứ câu hỏi nào cũng có thề ngay lập tức vẽ ra bản đồ một cách dễ hiểu. Còn con người tràn đầy năng lực của ông thì sao ?
Trước khi tới Nhật, ông đã viếng thăm Trung Quốc, nên trong người rất mệt, nhưng tôi cảm thấy rõ ràng tinh thần của ông hoạt phát tươi tỉnh. Thực tế, nghe qua một đoạn nhạc của Phạm Duy trải trên nhiều nhánh, đã để lại ấn tượng mạnh, tới đâu cũng thấy âm điệu mạnh mẽ, tự nhiên. Đôi khi, nghe nhạc Việt Nam cảm thấy mang sắc thái quá u sầu, nhưng nhạc của ông Phạm Duy tới đâu cũng thấy để lại ấn tượng trong sáng và bùng nổ. Nếu nghe, cho tới nay ông đã viết khoảng 1.000 ca khúc. Trong ngày trình diễn, ông cũng biểu lộ nguyên vẹn con người đầy năng lực. Ông Phạm Duy đã bỏ ra 10 năm, dựa trên kiệt tác thi ca cổ điển Việt nam là Kim Vân Kiều để soạn Minh Họa Kiều. Thực tế vừa nghe phần mào đầu và phần một đã ghi âm xong, từ từ có thể tự biết rõ ý định sáng tác và quá trình sáng tác của ông.
Nguyên tác Kim Vân Kiều là tác phẩm Kim Vân Kiều Truyện của Trung Quốc, thời Edo (Giang Hộ) đã dịch ra tiếng Nhật dưới tên Thông Tục Kim Kiều Truyện. Tác phẩm Trung Quốc này đã được nhà thơ Nguyễn Du, thời nhà Lê ở Việt Nam vào thế kỷ thứ 18 phóng tác thành cổ thi kiệt tác Kim Vân Kiều. Là một bài thơ dài 3.252 câu, với tính cách là thi ngâm, có thể ngân vịnh bằng những âm điệu độc đáo.
Ông Phạm Duy đã dựa vào Kim Vân Kiều viết ra một số câu thơ mới để tán dương Kim Vân Kiều tạo thành tác phẩm gọi là Minh Họa Kiều. Dung hợp một cách tự nhiên nhạc giao hưởng với nhạc cổ điển Việt Nam, rồi thế giới thi ca cổ điển Việt Nam được hát ngâm theo âm điệu của Việt Nam. Ông đã thả tất cả tâm hồn vào việc trình diễn, đắm mình trong thế giới âm nhạc, vừa ngả nghiêng, vung tay vừa nói là điểm nổi bật nhất. Nếu mượn lời của nhạc sĩ Phạm Duy, thì đó là một ngày bị thu hút bởi sự phối hợp quá khứ 200 năm và hiện tại.
(Hợp tác làm phóng sự: Đỗ Thông Minh, Mekong Center)
_______________________________________
Chú thích hình :
1- Nói về việc tập đại thành Minh Họa Kiều của chính mình.
2- Nhà riêng tại thành phố Midway, một góc của cộng đồng ngưòi Việt
gọi là Little Saigon ở quận Orange, nam Cali. Hàng ngày dùng Liên
Mạng (Internet) giao dịch với người Việt sinh sống ở Hoa Kỳ cũng
như trên toàn thế giới. Đúng là ông già siêu.
3- Say đắm khi trình diễn kỷ niệm nhân buổi Văn Nghệ Giao Lưu Việt-Nhật.
Mang tất cả nhiệt tâm và dấn mình vào việc trình diễn. Ông cũng dựa vào truyện
ngụ ngôn Thằng Bờm hay chuyện du nữ trêu nhà sư Thị Màu Lên Chùa phổ thành
nhạc kịch. Cuối cuộc phỏng vấn, khi hỏi bí quyết nào khiến ông hoạt động đầy
năng lực như vậy, ông đã cười trả lời : Tất nhiên, là phái nữ.
4- Ngày Đó Chúng Mình, Phạm Duy 1, Thúy Nga
5- Kỷ Niệm, Phạm Duy 2, Thúy Nga
6- Con Đường Cái Quan
7- Con trai là Duy Cường. Duy Cường được biết là người đã hoà âm nhiều nhạc của Phạm Duy. Minh Họa Kiều cũng do Duy Cường hoà âm.