Câu Lạc Bộ Việt Nam 2002
Phạm Duy & Minh hoạ Kiều 2
Phần II cuả công trình Minh Hoạ Kiều là phần được biên soạn khá lâu. Những nét nhạc đầu tiên đã thành hình từ khá sớm, khoảng 1997. Anh em ở London còn giữ được những sơ bản cuả Minh hoạ Kiều 2 trong thời gian năm năm qua. Đến nay, phần 2 đã hoàn tất, mang đầy đủ sắc màu lộng lẫy cuả nó. Điều này đã nói rất đầy đủ về những công phu “lao động sáng tạo” không ngừng cuả tác giả đối với công trình lớn này. Có lẽ cũng vì thế mà trong lời giới thiệu, người nhạc sĩ già đã không giấu niềm tự hào cuả mình: “Chúng tôi rất sung sướng vì đã làm cho nhạc Việt Nam càng ngày càng thêm phong phú. Chúng tôi còn sung sướng hơn nữa, nếu quý vị biết rõ hơn về phần nhạc thuật, để sự thưởng thức tác phảm được vẹn toàn.”
Thân hữu yêu nhạc có dịp thưởng thức tác phẩm Minh Hoạ Kiều 2 kèm theo lời thuyết minh cuả chính tác giả. Khi nét nhạc cuối cùng vưà dứt, tác giả và thân hữu lại trở lại câu chuyện dòn dã trước đó. Phạm Duy lại được nghe những câu chuyện thân tình cuả những bạn yêu nhạc ông từ mười, hai mươi, ba mươi, thậm chí bốn năm mươi năm nay. Các bạn nói cho ông nghe những xúc cảm cuả họ qua những chặng đường âm nhạc cuả ông. Nhưng dù già hay trẻ, dù ở bắc hay ở nam, ai cũng thấy nhạc cuả ông gắn bó với những kỉ niệm sâu sắc trong đời họ.
Trong buổi sinh hoạt câu lạc bộ lần này, cũng là dịp Phạm Duy được đối thoại với khá đông anh em có trình độ văn hoá văn nghệ khá cao, xuất thân tại cả hai miền nam bắc. Không có những câu chuyện màu mè xã giao, hoặc là những câu chuyện gượng gạo trong những hội trường lớn trước đây. Hình thức câu lạc bộ bỏ túi này đã tỏ ra rất phù hợp với tình hình hiện nay, khi mà sinh hoạt văn hoá tại hải ngoại đang "chựng" lại. Nhu cầu cuả cộng đồng đã dần dần phân hoá trầm trọng giưã văn hoá và sản phẩm tiêu dùng, giưã nghệ thuật và phản-nghệ-thuật. Đối với London, đây là một hình thức sinh hoạt mới, trên mối tương quan trân trọng giưã người sáng tác và công chúng thưởng ngoạn, "quý hồ tinh bất quý hồ đa".
Có lẽ cũng là lần thứ nhất, tại London này, anh em yêu văn nghệ đã thực sự có những buổi sinh hoạt đậm đà tình nghệ thuật. Những câu chuyện trao đổi với nhau về sáng tác, về quan điểm nghệ thuật cuả nhau. Một vài bạn sinh trưởng tại miền bắc sau năm 1954 đã rất đỗi ngạc nhiên về hình ảnh một Phạm Duy cụ thể nồng nhiệt, chan hoà và rất trân trọng tài năng cuả người văn nghệ cùng thời cũng như lớp trẻ sau này. Các bạn trưởng thành và ra đi từ miền bắc tâm sự rằng họ hầu như chỉ biết lờ mờ về nhạc Phạm Duy. Cái tên Phạm Duy gợi lên hình ảnh một nhạc sĩ tiền chiến, với bài hát như Nương Chiều, Tiếng Đàn Tôi, Chiếc Cầu Biên Giới, Về Miền Trung, Nhạc Tuổi Xanh... Một số bạn trẻ thì bảo rằng có nghe biết một người là Phạm Duy đấy, nhưng hầu như nhạc cuả ông thì vẫn chừng xa lạ. Cho nên cơ hội gặp gỡ cũng là cơ hội để biết thêm về con người và tác phẩm cuả ông. Các bạn được biết thêm một Phạm Duy rất sâu sát với tình hình văn nghệ cả trong và ngoài nước. Ông chia sẻ hết những gì nghĩ về âm nhạc hiện thời. Phạm Duy tóc trắng mà rất trẻ, danh tiếng vang lừng mà vẫn gần gũi thân tình. Trước khi chia tay, một bạn đã tâm tình rằng không gì hạnh phúc bằng nghe lần đầu tiên những giai điệu mới lạ, trong sáng và lại rất đông phương cuả một "người xa lạ thân quen" !
Có một vài người lớn lên tại miền nam, đã từng nghe nhạc Phạm Duy suốt hai ba thập niên, cho đến ngày 30.4.75, bày tỏ thật tình rằng các bạn hầu như đứt đoạn với nhạc Phạm Duy sau 1975, và nay cảm thấy chưa bắt theo kịp dòng tâm tình trong nhạc cuả ông làm tại hải ngoại. Để trả lời các bạn đó, Phạm Duy cũng nói rất chân thành: cái nghiệp nghệ sĩ nó khiến ông không ngừng sáng tác được. Tâm tình ông lúc nào cũng rung động được trước cái vui cũng như nỗi buồn cuả bạn bè, công chúng quanh ông. Ông hát về ông và về bạn bè quanh ông đấy thôi. Cho nên ông hi vọng là rồi ra anh em cũng sẽ đồng cảm với ông về những vui buồn cuả phận người Việt Nam lưu vong nhưng không mất gốc và mất hướng. Câu trả lời đã thể hiện khá rõ con người Phạm Duy nghệ sĩ, một người du ca cuả sân khấu đời Việt Nam trong hơn 50 năm nay.
Cũng rất là thú vị khi có bạn đặt vấn đề nhạc Phạm Duy và hiện thực Việt Nam. Chất nhạc cuả ông vẫn như thời "Nương Chiều", nhưng nghe ra chất buồn khắc khoải. Có phải là vì tâm sự cuả Phạm Duy chỉ là nhớ nhung, hoài tưởng, và ông chỉ hát về một hiện thực xa vời ? Nhưng rồi cũng một người khác đã đưa ra hình ảnh Chopin cũng phải lưu đày xa quê hương rất lâu. Nhạc cuả ông nghe buồn man mác, nhưng vẫn là tâm tình người Ba Lan. Chẳng cứ gì phải sống ngay trên quê hương mới nắm bắt hiện thực. Hoặc ngược lại, những nhạc sĩ trẻ và già ở trong nước nào có phải là đã nắm đủ hiện thực Việt Nam đâu ?
Cái quan trọng là sự rung động cuả tâm hồn người nghệ sĩ trước những vui buồn cuả cộng đồng dân tộc. Muốn thế, có lẽ cũng cần phải biết bay lên cao khỏi những tâm tình vụn vặt, tủn mủn. Phạm Duy đã vươn đến những tâm tình bền sâu cuả con người. Ông hát về nhiều chiều kích cuả hiện thực Việt Nam, chứ không gắn chặt với cái gọi là hiện thực "xã hội chủ nghiã" mà thực chất chỉ là tô hồng giả tạo cái hiện thực Việt Nam rất đỗi u buồn, hoặc là thứ "hiện thực viễn mơ" (!) mà thực chất chỉ là sự trốn chạy hiện thực. Và các bạn cùng Phạm Duy nhìn lại những chủ đề tác phẩm từ loạt "Tị Nạn Ca" (1982-1989), đến "Bầy Chim Bỏ Xứ" (1990), "Rong Ca"(1988), "Thiền Ca - Hát Trên Đường Về" (1992), "Trường Ca Hàn Mặc Tử" (1994), và "Minh Hoạ Kiều 1" (1997). Tâm tình Việt Nam trong và ngoài nước đã được hát lên. Tiếng hát rất mượt mà, yêu thương thiết tha.
Hình ảnh người nhạc sĩ già lão vẫn rong ruổi đem tác phẩm mình đi đến thẳng công chúng thưởng ngoạn, vưà ngậm ngùi vưà cũng là một dấu chỉ cá tính cuả Phạm Duy: thách đố những nghiệt ngã cuả thân phận lưu vong, để giữ lại tính cách cuả một người nghệ sĩ tự do hết lòng trân trọng nghệ thuật cuả mình.
Xuyến Như
Trở Về Chương Trình Lưu Diễn