Minh Họa Kiều 2
Tại Trường Đại Học Berkeley
Cuối năm ta, nghe nhạc Phạm Duy
Nguyễn Xuân Hoàng
Người ta thường nói Phạm Duy là nhạc sĩ của Ngàn Lời Ca, bởi vì không những ông là tác giả của cả ngàn ca khúc, ông còn là người viết ca từ hay nhất. Ngay cả những bản nhạc ngoại quốc, đặc biệt là những khúc ca cổ điển và bán cổ điển - như bài Le Beau Danube Bleu, Tristesse de Chopin, Célèbre Valse de Brahms, Sombre Dimanche, Back To Sorriento, Serenata, Plaisir d'Amour v.v...,... chẳng hạn - khi được ông đặt lời cũng mang một âm hưởng mới, rất trẻ trung, rất trữ tình, rất Việt Nam. Và dĩ nhiên, không ai phủ nhận được Phạm Duy là người viết ca từ rất hay cho những sáng tác của chính mình.
Lời của ông đơn giản mà sâu. Tiết điệu của ông nghe tưởng dễ dàng mà quyến rũ và lôi cuốn. Ông không những là phù thủy của âm điệu, ông còn là phù thủy của ngôn ngữ.
Chưa hết, Phạm Duy còn là người làm công việc đưa những thi sĩ Việt Nam bước vào trí nhớ người nghe. Cung Trầm Tưởng, Nguyên Sa, Nguyễn Tất Nhiên, Minh Đức Hoài Trinh, ... những thi sĩ ấy thật sự đã có một chỗ đứng của riêng mình, một chỗ đứng không chối cãi được. Nhưng rõ ràng một điều là khi ông phổ nhạc những bài thơ của các thi sĩ này, ông đã mang đến hơi thở của đời sống cho thi ca của họ. Một bài thơ được hát lên sau khi đã đọc là một bài thơ bước thêm một bước trong việc chinh phục trái tim người nghe.
Khi nghe Thà Như Giọt Mưa của Phạm Duy, hình như người ta thấy mình gần với Nguyễn Tất Nhiên hơn khi chỉ đọc thơ của anh. Cũng vậy khi nghe Lên Xe Tiễn Em Đi, nghe Vết Sâu, nghe Mùa Thu Chết,... bằng âm điệu... người ta thấy yêu hơn một Cung Trầm Tưởng, một Minh Đức Hoài Trinh, một Nguyên Sa, một Apollinaire.....
Thế nhưng , dù sao đó cũng chỉ mới là những đoản khúc. Phạm Duy không muốn dừng lại ở những bước ngắn. Ông bước đi bằng những sải chân. Ông viết Trường ca. Trường ca Con Đường cái Quan, Trường ca Mẹ Việt Nam ra đời. Như một nhà văn viết trường thiên tiểu thuyết, Phạm Duy chứng tỏ khả năng dài hơi của ông.
Choáng váng trước sức sáng tạo mãnh liệt không ngừng nghỉ của ông, người nghe chưa kịp hoàn hồn, đã bị ngộp trước một công trình lớn khác của ông : Phạm Duy chọn minh họa Truyện Kiều, một tác phẩm thi ca lớn của Việt Nam, của dân tộc Việt Nam.
Cách đây vài năm, ông đã giới thiệu Minh Họa Truyện Kiều I, (Kiều gặp Đạm Tiên) và giờ đây bước vào tuổi 81, ông lại giới thiệu đến người nghe Minh Họa Truyện Kiều II (Kiều gặp Kim Trọng).*
Thật ra, từ năm 1966, trên tờ Nghệ Thuật, Phạm Duy đã nuôi những suy nghĩ về tiếng đàn của nàng Vương Thúy Kiều. "Tôi cho rằng mình đã tiếp nhận được của Nguyễn Du một thông điệp: nhạc của nàng Kiều buồn lắm, làm đứt ruột người và làm đau lòng mình; nhạc Kiều làm nao nao lòng Kim Trọng, làm say lòng Hoạn Thư, làm tan nát lòng Thúc Sinh, làm Hồ Tôn Hiến phải chau mày rơi lệ...
Và cho đến khi nhạc Kiều hết sầu thảm, trở nên vui vẻ thì... hết truyện Kiều : sau khi tái ngộ người yêu, và thể theo lời yêu cầu của Kim Trọng, trình diễn xong một khúc nhạc vui, nàng Kiều cuốn dây đàn lại, hứa từ nay xin chừa không đáng đàn buồn nữa... (Phạm Duy, Khóc Cười Theo Mệnh Nước Nổi Trôi, Nghệ Thuật số 6, 1966).
Mới đây khi trả lời câu hỏi của nhật báo Người Việt, nam Cali, rằng bí quyết nào mà ở vào tuổi tám mươi ông vẫn chưa cảm thấy mình già, vẫn còn làm việc như thời còn trẻ, Phạm Duy cho biết đối với ông, người nghệ sĩ đích thực không bao giờ già. "Tôi muốn nhấn mạnh tới một điều, trong con người nghệ sĩ dường như có hai cách tính tuổi: Cái tuổi sinh học thì ai nấy cũng như nhau, đều trải qua bốn giai đoạn sinh, lão, bệnh, tử. Nhưng với con người nghệ sĩ, cái tuổi tâm lý của hầu hết nghệ sĩ ngừng lại giữa hai giai đoạn sinh và lão. Kế đó khi không còn sáng tác và trình diễn được, thì người nghệ sĩ đã chết ngay cả khi ông ta còn đang ăn, uống, hít, thở khí trời. Tôi vẫn còn đang ở trong giai đoạn sáng tác, nghĩa là lúc nào cũng vẫn còn trẻ, không có bí quyết gì cả. Tôi vừa là chú bé tám tuổi và vừa là một ông lão 80 tuổi."
Nghe nhạc Phạm Duy, bất cứ ca khúc hay trường ca nào, chúng ta chúng sẽ bắt gặp một người thanh niên Phạm Duy ở tuổi hai mươi. Nghe Minh Họa Truyện Kiều của ông, khi ông ở tuổi 80, người nghe cũng sẽ nhận ra điều đó.
Cám ơn Phạm Duy. Cám ơn anh.
___________________________________
* Minh Họa Truyện Kiều hoàn thành với sự phụ giúp của gia đình ông gồm các giọng ca Duy Quang, Thái Hiền, Tuấn Ngọc, Ái Vân và nhất là sự phụ soạn hòa âm thật công lao và đầy sáng tạo của Duy Cường.
Vào thứ Năm tuần này, 31 tháng Giêng, 2002, Phạm Duy và ca sĩ Ái vân đã đến Đại Học Berkeley nói chuyện và giới thiệu Minh Họa Truyện Kiều II với lớp Văn Học Việt Nam của trường. Vào thứ Sáu 1 tháng Hai, 2002, một ngày sau đó, Phạm Duy sẽ có một cuộc họp mặt cuối năm với thân hữu và bằng hữu với sự tham gia của nữ ca sĩ Ái Vân do nhà xuất bản Cổ Loa tổ chức lúc 6 giờ chiều . Muốn tham dự xin gọi (408) 251-4561.
Đi Tới
Trở Về Chương Trình Lưu Diễn